कार्यालयका अनुसार जिल्लाबाट पाखनबेद, जटामसी, पदमचाल्लो, यार्सागुम्बा, टिम्मुर, अमला, पावनको बोक्रा, धुपीसल्लाको पातलगायत जडीबुटी निकासी भएको छ । जडिबुटी निकासीबाट रु २० लाख ५५ हजार राजस्व सङ्कलन जयसवालले बताउनुभयो । जडीबुटी निकासीबाट रु तीन करोडभन्दा बढी रकम भित्रिएको छ ।
जडीबुटी उत्पादनका लागि कार्यालयले जिल्लाका विभिन्न ठाउँमा पकेटक्षेत्र घोषणा गरी किसानलाई अनुदान समेत प्रदान गर्दै आएको छ । टिम्मुरखेती, रोजमेरी, पदमचाल्लो, धूपीलगायत जडिबुटी उत्पादनका लागि अनुदान उपलब्ध गराएको कार्यालयले जनाएको छ ।
जिल्लाका विभिन्न सय वन समूहले आफ्नो वनबाट खोटो विक्री गर्ने गरेका छन् । प्रतिकिलो औसतमा ९ देखि १० रुपैयाँसम्ममा खोटो विक्री हुने गरेको छ । सो रकम उनीहरूले विद्यालय सञ्चालन, बाटो निर्माण तथा सामुदायिक कार्यका लागि खर्च गर्दै आएका छन् । खोटो विक्रीबाट राम्रो आम्दानी हुने भएपछि यस क्षेत्रमा वन समूह तथा उपभोक्ताको समेत आकर्षण बढेको वन कार्यालयका प्रमुख प्रविण बिडारीले बताए ।
‘खोटो सङ्कलनमा वैज्ञानिक ढङ्ग अपनाउनुपर्ने देखिन्छ,’ उनले भने । जिल्लामा खोटो सङ्कलनमा संलग्न कामदारलाई खोटो निकाल्ने उचित ज्ञान नहुँदा एउटै रुखमा धेरै ठाउँबाट खोटो सङ्कलन गर्ने र उमेर नपुगेका सल्लाका रुखबाट पनि खोटो निकाल्नेजस्ता कार्य हुने गरेका छन् । ‘खोटो सङ्कलनमा ध्यान नदिँदा विभिन्न समस्या आउन सक्छ,’ कार्यालयका रेञ्जर हरि पौडेलले भने, ‘समस्या समाधानका लागि खोटो सङ्कलक श्रमिक र उपभोक्ता समूहहरूलाई प्रशिक्षणसमेत दिएका छौं ।’
जिल्लामा सङ्कलन भएको खोटो कच्चा पदार्थको रूपमै नेपालगञ्ज हुँदै भारतसम्म लैजाने गरिएको छ । ‘खोटोबाट नेपालमा हालसम्म केही पनि बनाइँदैन,’ पौडेलले भने, ‘ खोटोलाई कच्चा पदार्थको रूपमै भारत निकासी गरिन्छ ।’ भारत निकासी भएको खोटोको प्रयोग कस्मेटिक सामग्रीहरू निर्माणमा हुने गरेको कार्यालयले जानकारी दिएको छ । यसका अतिरिक्त खोटोलाई तारपिन तेल र रेजिन तेलको रूपमा पनि प्रयोग गर्ने गरिन्छ ।
प्यूठानमा हाल गणपति रोजिन एण्ड टप्रेन टाइन, खनाल रोजिन एण्ड टप्रेन टाइन, दीपमाला रोजिन एण्ड टप्रेन टाइन, बुढाथोकी रोजिन एण्ड टप्रेन टाइन र माउण्ट रोजिन एण्ड टप्रेन टाइन कम्पनीले खोटो सङ्कलन गर्दै आएका छन् । तर, नियमविपरीत भएका खोटो सङ्कलन भने रोक्नुपर्ने देखिएको छ ।
शमशेर विक्रम जिसी/अभियान
व्यवसायी वीर क्षेत्रीले सञ्चालनमा ल्याउनुभएको होटलको उहाँकी आमा फुलमनी देवि क्षेत्रीले पूजाआजा गरी उद्घाटन गर्नुभएको थियो । होटल उद्घाटन कार्यक्रममा उद्योगी, व्यवसायी तथा विभिन्न क्षेत्रका प्रमुख एंव प्रतिनिधिहरुको सहभागिता रहेको थियो । सञ्चालक क्षेत्रीका अनुसार सुरुमा १२ ओटा गेष्ट रूमसहित होटल सञ्चालनमा आएको छ । केही समयभित्र कुल ३२ रूम हुने क्षेत्रीले जानकारी दिनुभयो ।
होटलका लागि आवश्यक पर्ने अन्य भौतिक पूर्वाधार निर्माणको काम भइरहेको छ । भवन निर्माणका लागि थप लगानी आवश्यक भएको क्षेत्रीले बताउनु भयो । होटलको सम्पूर्ण भौतिक पूर्वाधार निर्माणसहित अन्य संरचना तयार गर्न कुल १० करोड रुपैयाँ लगानी हुने उहाँले बताउनु भयो । आगामी ६ महिनाभित्र होटलको सम्पूर्ण भौतिक संरचना तयार भइसक्ने उहाँको भनाइ छ । तयार भएको आधा भौतिक संरचनाबाटै तत्काल होटल सञ्चालन गरिएको क्षेत्रीले बताउनुभयो । होटलमा १५ जनाले रोजगारी पाएको उहाँले जानकारी दिनुभयो ।
होटलले पर्यटकका लागि दुईओटा गाडीसमेत खरिद गरिसकेको छ । होटलमा विशेष गरेर नेपाली, चाइनिज, इण्डियन र साउथ इण्डियन खाना र लजको व्यवस्था रहेको छ । होटलमा दुई–दुई सय जना अट्ने दुई ओटा सेमिनार हलसमेत रहेका छन् । होटलको सुरक्षाका लागि चारैतर्फ सीसी क्यामरा जडान गरिएको छ । दाङ जिल्ला उद्योग वाणिज्य संघका उद्योग उपाध्यक्ष खड्ग बुढाथोकीले दाङमा पछिल्लो समय ठूला होटलमा लगानी बढिरहेको बताउनुभयो ।
त्रिवेणी वादी मादल उद्योगमार्फत आधुनिक प्रविधिबाट मादल उत्पादन गर्न थालेपछि उनीहरूको आर्थिक स्थितिमा सुधार हुँदै गएको छ । सात जना वादी समुदायका युवा मिलेर मादल उद्योग सञ्चालनमा ल्याएको सञ्चालक बुद्धिमान वादीले बताए । उनले उद्योगबाट दैनिक पाँचओटासम्म मादल उत्पादन हुने बताए ।
व्यक्तिगत रूपमा मादल उत्पादन गर्दा वादीहरूले ज्यालाबापत अन्न लिनुपर्थ्यो, अहिले व्यावसायिक मादल उद्योग सञ्चालन गर्दा नगद कारोबार हुने गरेकाले फाइदा भएको अर्का सञ्चालक गोपाल वादीले बताए । उनीहरूले उत्पादन गरेका मादल दाङ, नेपालगञ्ज तथा काठमाडौंसम्म पुग्ने गरेको सञ्चालकले बताए । स्थानीय बजारमा पनि मादलको माग बढ्दै गएको उनको भनाइ छ ।
विभिन्न स्थानबाट छाला र काठ खरीद गरी मादल बनाउने गरेको व्यवसायी बुद्धिमान वादीले बताए । ‘बजारको समस्या नभएकाले उद्योग फस्टाउन थालेको छ,’ उनले भने, ‘जिल्लाका विभिन्न स्थानका साथै जिल्लाबाहिरका शहरहरूमा हाम्रा उत्पादनको बजार बढ्दै गएको छ ।’ उद्योगलाई रूपान्तरण नेपाल र रुकुमेली समाज विकास केन्द्रले आर्थिक सहयोग गरेका छन् । वादीहरूले उद्योगकै रूपमा दर्ता गरी व्यवसाय सञ्चालन गरेका छन् ।
‘पहिलेपहिले बाली प्रथामा काम गर्दा जीविकोपार्जनमा समस्या हुन्थ्यो,’ गोपाल वादीले भने, ‘अहिले प्रतिपरिवार मासिक २० हजार रुपैयाँसम्म कमाइ हुने गरेको छ ।’ उद्योगमा सातै जनाले मादल बनाउने काम गर्छन् । ‘केही समयपछि सुल्पा र माटाका अन्य भाँडाकुँडाको उत्पादन पनि गर्न थाल्ने योजनामा छौं,’ गोपालले भने, ‘कमाइ राम्रो हुन थालेपछि बचतसमेत शुरू गरेका छौं ।’ पुर्खाहरूले गर्दै आएको परम्परालाई आधुनिकीकरण गरेकाले फाइदा पनि राम्रो हुने गरेको सञ्चालकहरूले बताए । उनीहरूले सरकारी स्तरबाट सहयोग भए पछिल्लो समयमा लोप हुन थालेको आरन व्यवसाय पनि सञ्चालन गर्ने योजना रहेको बताए ।
बजारमा मादलको मागसँगै मूल्य पनि राम्रो पाएको सञ्चालकको भनाइ छ । रुकुमको बजारमा एउटा मादलको मूल्य १ हजार ५ सयभन्दा माथि पर्ने सञ्चालक बुद्धिमान वादीले बताए । उनले खलो प्रथाभन्दा यो व्यवसायमा बढी आम्दानी र सम्मान पाइने बताए ।
प्रवीर ददेल/अभियान
ग्रामिण भेगका महिलाहरुलाई आत्मनिर्भर बनाउने उद्धेश्यले मुढा बुनाई तालिमको शुरुवात गरिएको छ । रुकुमेली समाज विकास केन्द्रद्धारा सञ्चालित गरिवि निवारणका लागि लघु उद्यम कार्यक्रम मार्फत रुकुम चौरजहारी नगरपालिका १४ नुवाकोटका महिलाहरुलाई तालिम प्रदान गरिएको छ ।
गाउँका महिलाहरुलाई आत्मनिर्भर बनाउन र प्रशस्त मात्रामा पाईने बाँसको सही सदुपयोग गर्न उक्त तालिमको शुरुवात गरिएको हो । गाउँका महिलाहरुलाई लघुउद्यममा आकर्षित गर्न र आत्मनिर्भर बनाउन उक्त तालिम प्रदान गरिएको रुकुमेली समाज विकास केन्द्रका कार्यकारी निर्देशक भिमबहादुर केसीले बताउनुभयो । गरिबि निबारणका लागि लघु उद्यम कार्यक्रम मार्फत गाउँका १५ जना महिलाहरुलाई सो तालिम दिईएको छ ।
लघु उद्यम कार्यक्रम अन्तरगत सस्थाले जिल्लाका विभिन्न स्थानहरुमा सिलाईकटाई, मुढा बुनाई, मोवाईल तालिम, फर्निचर तालिम जस्ता विभिन्न सीपमुलक तालिमहरु प्रदान गर्दै आएको छ । दुई महिना सम्म सञ्चालन हुने उक्त तालिमले फुर्सदमा रहेका महिलाहरुलाई स्वरोजगारमा जोड्ने रुकुमेली समाज विकास केन्द्रका अध्यक्ष नरबहादुर नेपालीले बताउनुभयो । शुरुमा आत्मनिर्भरका लागि प्रदान गरिएको तालिम भएता पनि पछि सीप विकास भई व्यवसायिक रुपमा लगाउने अध्यक्ष नेपालीले बताउनुयभो ।
यसै वर्षभित्र जिल्लाका करिब ३ सय ५० जनालाई विभिन्न सीपमुलक तालिमहरु प्रदान गर्ने सस्थाको लक्ष्य भएको अध्यक्ष नरबहादुर नेपालीले बताउनुभयो ।
खेतबारीमा फलेका तरकारी उनले तुलसीपुर बजारमा ल्याएर बेच्ने गरेका छन्। काँक्रा, बोडी, करेलालगायतका बेमौसमी तरकारीे फलाएर उनले सबै खर्च कटाई मासिक रु। २० हजार आम्दानी गर्ने गरेको बताउँछन्।
पहिला पहिला अरुको खेतवारीमा ज्याला मजदूरी गरे जसोतसो जिवन निर्वाह गर्दै आएका चौधरीले अहिले आफ्नै खेतवारीमा बेमौसमी तरकारी खेतीगरेर मनग्य आम्दानी गर्न सफल भएका हुन्।
'उहाँले दैनिक रु एक हजारदेखि एक हजार पाँचसय सम्मको बेमौसमी तरकारी बेच्ने गरेको बताउनुहुन्छ। 'आफनो व्यवसायबाट म पूर्णरुमा सन्तुष्ट छु, आजभोलि कुनै साहुको घरमा ऋण लिन जानुपदैन, शिक्षा, स्वास्थ्य, घरायसी खर्च यसैबाट चलेको छ, उहाँले भन्नुभयो। ‘सबै खर्च कटाएर गत वर्ष बचेको रकमले जग्गा किनेको छु, यस वर्ष पनि करिब रु तीन लाख रकम बचत गर्ने लक्ष्य छ, उहाँले भन्नुभयो' ।
त्यस्तै सोही ठाउँ वस्ने ४४ वर्षीय शेरबहादुर चौधरीले पनि बेमौसमी तरकारी खेतीबाट ६ जनाको परिवार पाल्नुका साथै मासिक रु १७ हजार आम्दानी गर्ने गरेको बताउनुहुन्छ। उहाँ भन्नुहुन्छ-“यसैको आम्दानीले छोराछोरीको शिक्षा, स्वास्थ्य र घरायसी खर्च टार्न सहज भएको छ, तरकारी खेतीबाट नै सबै खर्च कटाएर वार्षिक दुईलाख बचत हुने गरेको छ। '
‘यस भन्दा पहिले अरुको खेती लगाउथे, बीचमा जागिर पनि खायौँ तर त्यसले दुबै छाक खान पनि पुग्दैन्थ्यो, उहाँ भन्नुहुन्छ-हिजोआज आफ्नै जग्गामा तरकारी खेती गरी सबै खर्च कटाएर पनि वाषिक दुई तीन लाख बचत गर्ने गरेको छु।'
जिल्ला पशु सेवा कार्यालयका अनुसार गत वर्षभन्दा यो वर्ष बाख्रापालक किसान बढेका छन् । जिल्लामा अघिल्लो आर्थिक वर्षमा व्यावसायिक रूपमा ४८ ओटा फार्म सञ्चालनमा थिए । यो वर्ष मात्रै १७ फार्म दर्ता भई ६५ पुगेको वरिष्ठ पशु विकास अधिकृत डा. शरणकुमार पाण्डेले बताए । चालू आवको चौमासिकसम्म फार्म दर्ता गराउन दर्जन बढी कृषकले प्रक्रिया अघि बढाएको उनले जानकारी दिए ।
कार्यालयले अनुदान वितरणका लागि व्यवसायीले उपलब्ध गराएको सूचना, व्यावसायिक योजना र योग्यताको आधारमा व्यवसायीहरू छनोट गर्दछ । जिल्लामा वार्षिक २० करोडबराबरको खसीबोकाको मासु उत्पादन हुने गरेको पशु चिकित्सक डा. खिमानन्द खनालले बताए । सजिलै विक्री हुने र आम्दानीसमेत खर्चअनुसारको हुने भएकाले बाख्रापालनमा व्यवसायीहरू हौसिएका हुन् ।
कार्यालयको तथ्याङ्कअनुसार जिल्लाका बाङ्गेशाल, तिराम, हंशपुर, मर्कावाङ, ओखरकोट, पकला, दाखाक्वाडी, मरन्ठाना, रम्दी, बिजुलीलगायतका क्षेत्रमा व्यावसायिक रूपमा बाख्रापालन गरिएको छ । यी क्षेत्रमा कम्तीमा ४० देखि अधिकतम २ सय ५० ओटा बाख्रा फार्म रहेको कार्यालयको तथ्याङ्क छ । सबैभन्दा धेरै बाङ्गेशाल, तिराम, मर्कावाङ र हंशपुरमा व्यवसायीहरू छन् ।
कार्यालयले बाख्रापालन गर्ने युवा व्यवसायी तथा कृषकलाई हाल ८५ हजार रुपैयाँ अनुदान दिँदै आएको कार्यालय प्रमुख डा. पाण्डेले जानकारी दिए । उनका अनुसार खोर निर्माण तथा व्यवस्थापनका लागि ५० हजार, खोप, सुई, औषधिका लागि २० हजार र बोका खरीदका लागि १५ हजार रुपैयाँ कृषकहरूको व्यावसायिक उन्नतिका लागि अनुदान दिने गरिएको हो ।
सरकारबाट अनुदानका कार्यक्रम लागू भएसँगै घरेलु तथा साना उद्योग सञ्चालनमा उत्साह बढेको कार्यालय प्रमुख सुनिल शर्माले बताए । घरेलुमा दर्ता भएका फर्म तथा व्यवसायीलाई कर्जा, अनुदान र सरकारी सेवासुविधा पाउन सजिलो हुने भएकाले पनि उद्योग दर्ता गर्नेहरू बढेको उनको भनाइ छ । उनका अनुसार जिल्लामा कृषिमूलक उद्योगअन्तर्गत पोल्ट्री फार्म, बाख्रापालन, गाईपालन, तरकारीखेती, बङ्गुरपालन लगायत क्षेत्रमा उद्यमीको सङ्ख्या बढ्दो छ । सेवामूलक उद्योगमा होटल, कुटानी–पिसानी मिल, फर्निचर उद्योग, प्रेश तथा छापाखाना लगायत उद्योग दर्ता भएका छन् । ‘जिल्लामा कृषि उद्योगको सङ्ख्या बढी छ,’ उनले भने, ‘अहिले युवाहरूमा गाउँमै बसेर अर्थोपार्जन गर्न सकिन्छ भन्ने सोच बढेको छ ।’
जिल्लामा डिजिटल प्रिण्टिङको सेवासमेत थपिँदै गएका छन् । वैदेशिक रोजगारीबाट फर्केका कतिपय युवा कम्प्युटर, प्रेश तथा प्रिण्टिङ व्यवसायमा लागेका छन् ।
जिल्लाको घरेलु तथा साना उद्योगमा निजीक्षेत्रको करीब ८ करोड ९२ लाख लगानी रहेको कार्यालयका सूचना अधिकृत देवराज डाँगीले बताए । जिल्लामा शहरी क्षेत्रसँगै ग्रामीण क्षेत्रमा पनि उद्योग स्थापना हुन थालेको उनको भनाइ छ । जिल्लामा न्यूनतम १ लाखदेखि अधिकतम ६५ लाखसम्म लगानीमा उद्योग स्थापना भएका छन् । उनका अनुसार हाल स्थापना उद्योगबाट करीब ७ सय १६ जनाले प्रत्यक्ष रोजगार पाएका छन् । यद्यपि, जिल्लामा आयातित वस्तुहरूसँग प्रतिस्पर्धा गर्नुपर्दा घरेलु उद्योगी मर्कामा परेको गुनासो छ । आयातित वस्तु सस्तो हुने र स्थानीय सामग्रीको उत्पादन महँगो पर्ने हुँदा अपेक्षित लाभ हासिल नभएकोे उद्यमीहरू बताउँछन् ।
जिल्लाभर औद्योगिक सचेतना फैलाउने खालका कार्यक्रम गाउँ–गाउँमा सञ्चालन भएको छ । यसले साना उद्यम व्यवसायमा युवाहरूको आकर्षण बढेको कार्यालयले बताएको छ । कार्यालयबाट हरेक आर्थिक वर्षमा स्थानीय विपन्न समुदाय तथा उद्योग स्थापना गर्न चाहनेका लागि शीपमूलक तालीमसमेत दिइँदै आएको छ । यस्तो तालीम लिएका अधिकांश महिला अहिले आफ्नै उद्यम गरी स्वरोजगार बनेको कार्यालय प्रमुख शर्माले बताए । अभियानबाट
साना तथा मझौला कृषक आयवृद्धि आयोजना ९एडीबी०को पूरक अनुदान र सुगन्ध हर्वल इण्ड्रष्टिज प्रालिको साझेदारीमा मेन्थाको तेलबाट औषधि तथा विभिन्न क्रिममा प्रयोग हुने कच्चा पदार्थ केमिकल उत्पादन गर्ने उद्देश्यले उद्योग स्थापना गरिएको बताइएको छ ।
साना तथा मझौला कृषक आयवृद्धि आयोजनाको ६७ लाख ९७ हजार १ सय ६७ रुपैयाँ र सुगन्ध हर्बल इण्ड्रष्टिज प्रालिको १ करोड २४ लाख २८ हजार रुपैयाँ गरी १ करोड ९२ लाख ३५ हजार ४ सय रुपैयाँ लगानीमा उद्योग सञ्चालनमा आएको सुगन्ध हर्बलका अध्यक्ष हिमबहादुर डाँगीले जानकारी दिए ।
घोराही उपमहानगरपालिका–१७ भैसाहीमा उद्योग स्थापना भएको छ । उद्योग स्थापनासँगै मेन्था उत्पादन गर्दै आएका कृषकलाई सहयोग पुग्ने तथा पश्चिम तराईका बाँके, बर्दिया, कैलालीसम्मका कृषकलाई व्यवसाय गर्न सहज हुने अपेक्षा गरिएको छ ।
‘विशेष गरी दाङ मेन्थाको व्यावसायिक खेतीका लागि उपयुक्त जिल्ला हो । यहाँका किसानले पहिलेदेखि नै मेन्थाको खेती गर्दै आएका छन्,’ अध्यक्ष डाँगीले भने, ‘उद्योगले कृषकलाई टेवा पुर्याउनेछ ।’ यो उद्योग नेपालकै पहिलो भएको सञ्चालकको दाबी छ । उद्योगले वार्षिक १ करोड रुपैयाँबराबरको मेन्थाको तेल किन्ने लक्ष्य राखेको छ ।
उदय बीसी/अभियान
दाङ, बैशाख ३१ ।
तीन वर्षदेखि भौतिक निर्माणको काम जारी राख्दै आएको सम्राट सिमेन्ट कम्पनी प्रालिले आफ्नो उत्पादन सुरु गरेको छ । शनिबारदेखि सम्राट सिमेन्टले आफ्नो उत्पादन सुरु गरेको हो । कम्पनीले शनिबार उद्योग परिसरमै एक औपचारिक कार्यक्रमको आयोजना गरी सबैलाई कम्पनी र उत्पादनका बारेमा जानकारी गराएको हो ।
तीन वर्षदेखि कम्पनीले देउखुरीको सतवरियामा उद्योगको पुर्वाधार तथा संरचनाहरु निर्माण गर्दै आएको थियो । कम्पनीको पहिलो चरणको प्रयास स्वरुप ओपिसी र पिपिसी गरी दुई प्रकारका सिमेन्टहरु बजारमा गएको कम्पनीका म्याजेजिङ डाइरेक्टर बासुदेव पाण्डेले जानकारी दिनुभयो । एक सय ६० करोडको लागतमा प्रारम्भीक लगानी रहेको उद्योगमा जिल्लाकै स्थानीय लगानीकर्ताहरुको सहभागिता रहेको बताइएको छ । दाङमा रहेको सिमेन्टको कच्चा पदार्थहरुको उपयोग गर्दै सहज रुपले गुणस्तरिय सिमेन्ट उपलब्ध गराउने कम्पनीको उद्देश्य रहेको सम्राट सिमेन्ट कम्पनी प्रालि सञ्चालक समितिका अध्यक्ष भोजराज पाण्डेले बताउनुभयो ।
कम्पनीबाट उत्पादित दुई नामका सिमेन्टहरुको बजार दाङ जिल्ला र त्यसपछि मात्र बाहिरी बजार रहेको कम्पनीले बताएको छ । गजराज र सम्राट नामको बोरामा प्याकिङ हुने सिमेन्ट अहिले बजारमा आइरहेका सिमेन्ट भन्दा उच्च गुणस्तरयुक्त रहेको सञ्चालकहरुले दावी गरेको छ । दैनिक ३६ हजार बोरा सिमेन्ट उत्पादन गर्ने उद्योगले अहिले २ हजार टन सिमेन्ट उत्पादन क्षमता राखेको सञ्चालक छुदेन लामाले जानकारी दिनुभयो ।
सिमेन्टको गुणस्तरियताका लागि जडान गरिएका टेक्नोलोजीहरु जर्मन प्रविधिहरु रहेको उहाँको भनाई थियो । हाल ५७ जना कर्मचारीहरुले काम गर्दै आएको कम्पनीमा भारत र नेपालका कर्मचारी बराबर रहेका छन् । कम्पनीको करिव ३५ विगाह जग्गामा फैलिएको कम्पनीको कच्चा पदार्थहरु रोल्पा, प्युठान र दाङबाट ल्याउने गरिएको छ ।
पछिल्लो समय सिमेन्ट उद्योगहरुका कारण वातावरणहरुमा प्रतिकुल प्रभाव परेको स्थानीय बस्तीहरुमा समस्या उत्पन्न भएको विषयमा आफूहरु सचेत रहेको बताउँदै धुलो तथा कुनै पनि प्रदुषण नियन्त्रणका लागि आफूहरुले टेक्नोलोजीहरु प्रयोग गर्दै आएको म्यानेजिङ डाइरेक्टर पाण्डेले बताउनुभयो । स्थानीयहरुकै सहयोगले कम्पनी सञ्चालनमा आएको दावी गरिएको छ । प्रालि सञ्चालक समितिका अध्यक्ष भोजराज पाण्डेको अध्यक्षता तथा नेपाल पत्रकार महासंघका अध्यक्ष सविन प्रियासनको आतिथ्यतामा भएको कार्यक्रमको सहजीकरण करण शर्माले गर्नुभएको थियो । कार्यक्रममा जिल्लाका व्यवसायी सञ्चारकर्मीहरुको सहभागिता रहेको थियो ।
कक्षा ६ मा अध्ययन गर्ने पुन शनिबार तथा विद्यालय छुट्टी भएपछि काफल बिक्री गर्न गरेको बताउँछन् । “काफल बेचेर पढाइखर्च चलेको छ,” उनले भने । हाल स्थानीय तहको निवार्चनका कारण विद्यालय बन्द भएकाले यही मौका छोपेर काफल बिक्री गर्ने गरेको अर्का बालक खिमबहादुर वलीले बताए । उनी जङ्गलमा गएर बिहान काफल टिप्ने र साँझ बिक्री गर्ने गर्छन् ।
त्यस्तै धनवाङकी कमला पुन अरुसँग खरिद गरेर काफल बिक्री गर्छन् । कक्षा– ७ मा पढ्दै गरेकी पुनले रु ७० मा एक मानो काफल किनेर रु एक सयमा बिक्री गर्छिन् । “दैनिक रु तीन सयदेखि रु पाँच सयसम्म फाइदा हुन्छ,” उनले भने ।
काफल बिक्री गरी दैनिक रु चार सय भन्दाबढी आम्दानी गर्ने यमुना घर्तीले सो रकमले कापी, कलम किन्ने गरेको बताए । उनी जस्तै अन्य बालबालिकाले काफल बेचेर मनग्य आम्दानी गर्दैआएका छन् ।
यो सेवामार्फत् मोवाइल फोन, डिस होम तथा सिम टिभिको रिचार्ज गर्न सकिनेछ । ‘ग्राहकले मेसिनमा पैसा हालेर आवश्यक्ता अनुसारको रिचार्ज गर्न सक्छन्’, खनालले भन्नुभयो, ‘एकै स्थानबाट सबै किसमका रिचार्ज गर्न सकिने भएकाले जिल्लाबासीका लागि यो राम्रो अवसर हो । यस्तै उच्च प्रविधियुक्त सिसि क्यामेरा, मोवाइललगायतका सामान पनि उक्त पसलबाट किन्न सकिनेछ । करिव २२ लाख लगानीमा उक्त सेवा सञ्चालनमा ल्याइएको खनालले बताउनुभयो ।
शुक्रबार घोराही तुलसीपुरचोकस्थित उक्त पसलको उद्घाटन दाङ जिल्ला उद्योग वाणीज्य संघका अध्यक्ष हेमराज बञ्जाडेले गर्नुभएको हो । कार्यक्रममा बोल्दै बञ्जाडेले नयाँ प्रविधि जिल्लामा भित्रिनु खुसीको कुरा भएको बताउनुभयो । यस किसिमका प्रविधिले जिल्लाको विकासमा सकारात्मक प्रभाव पार्नुका साथै जनतालाई सेवा लिन सहज हुने उहाँको धारणा थियो ।
दाङ, वै शाख २९ । सर कार ले स्थानीय तह घो षणा गरे को पूरा दुई महिना पुग्दासमे त सञ्चालन तथा पूँजीगत बजे टको निकासाले अझै पनि गति लिन सके को छै न । २०७३ फागुन २७ गते दे खि लागु हुने गरी सर कार ले फागुन २६ गते स्थानीय तहको घोषणा गरे पनि २०७४ वै शाख २७ गते सम्म पनि स्थानीय तहका सवै वडा कार्यालयका खाता सञ्चालनमा आउन सके का छै नन् ।
खाता सञ्चालन नहुँदा पूँजीगत तथा सञ्चालन अनुदान परि चालनको कार्य ठप्प प्रायः र हे को वडा कार्यालयहरुले जानकारी दिएका छन् । खाता सञ्चालन नभएपछि साविकका गाविस र साविकका गाविस सचिवहरुसँग गाउँपालिकाका कार्यकारीको मुख ताके र बस्नुबाहे क कुनै उपाय नभएको बताइएको छ ।
यसै गरी खाता सञ्चालनमा नआउँदा दै निकी मसलन्द खर्च मिलान गर्न तथा कर्मचारीले तलव खुवाउन समे त वडा कार्यालयलाई समस्या परे को छ । खाता सञ्चालन नहुँदा ऋण साहु गरे र विकासका काम सम्पन्न गरे का उपभो क्ता समितिलाई समस्या भएको छ । समाचार नयाँ युगबोध दैनिकले छापेको छ ।
त्यस्ता बिक्रे ताहरु विगतमा २१ जना र हे को मा हाल त्यो संख्या घटे र सीमितमा आइपुगे को छ । लो डसे डिङको समयमा दिनहु दुईचार वटा बिक्री गर्ने सो लार का बिक्री के न्द्रहरुमा ब्यापार शून्य भएपछि विकल्प सो च्न थाले का हुुन् ।
तुलसीपुर मा दुई दर्जनको संख्यामा र हे का त्यस् ता बिक्रीके न्द्रहरुले साइनबो र्ड निकाले र घर तिर कुले लम ठो के का छन् भने को ही विकल्पमा अन्य ब्यापार मा हात हाले का छन् । तुलसीपुर क्षे त्रमा यस भन्दा अगाडि सात कम्पनीका सो लार बिक्री गनेर् झण्डै दुई दर्जन बिक्रे ताहरु र हे को मा घटे र अहिले तीनवटामा सीमित भएको विस्थापितमध्ये का उमे श बुढा मगर ले बताउनुभयो । दै निकजसो तीनवटासम्म सो लार बिक्री गरे को मा हाल त्यो प्रतिशत शून्यमा झरे पछि सो लार बिक्रीको ब्यापार छो डे को बुढा मगर को भनाइ छ ।
त्यसो त तुलसीपुर मा सो लार , इन्भर्टर का पसल गरे काहरु समे त अहिले विकल्प सो च्न थाले का छन् । तुुलसीपुर विपीचो कमा पसल गरी बस्ने सुविन श्रे ष्ठले एक दुई महिना हे रे र अर्को ब्यापार गर्ने सो च बनाएको बताउनुभयो । दशकौंदे खि ब्यापार घट्दै गइर हे को उल्ले ख गर्दै श्रे ष्ठले सो लार इन्भर्टर को ब्यापार कमी आएको हे रे र त्यसपछिको माग अनुसार ब्यापार गर्ने बताउनुभयो ।
दे शमा लो डसे डिङ हटे पछि सो लार इन्भर्टर को बिक्री घटे सँगै तुलसीपुर मा दर्जनौ ब्यापारीले पे शा परि वर्तन गरि सके का छन् । संक्षे प इनर्जी प्रालिका प्रो प्राइटर वुढा मगर ले पे शा परि वर्तन गरी खाद्यान्न ब्यापार मा हात हाले को बताउनुभयो ।
‘के टाके टी पढाउनुपर्यो । खानुपर्यो । पे शा परि वर्तन नगरी उपाय भएन । त्यसै ले अर्को व्वसाय शुरु गरँे’– बुढा मगर ले भन्नुभयो । त्यसो त गत भदौ मा ५२ हजार मूल्य हाले र दुई सय वाटको सो लार इन्भर्टर जो डका तुलसीपुर –९ दो घरे निवासी गो पाल रि जाल लो डसे डिङको अन्त्य भएपछि पछुुतो मा पर्नुभएको छ । समाचार नयाँ युगबोध दैनिकले छापेको छ ।
बालुवाटार स्रोतका अनुसार, प्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल ‘प्रचण्ड’ले बजेटबारे चाडै प्रमुख दलहरुबीच छलफल गर्दैछन् । ‘अब एक दुई दिनभित्रै बजेट जेठ १५ मै ल्याउने वा पछि भन्नेमा प्रमुख दलहरुबीच छलफल गरेर निष्कर्ष निकालिन्छ’, स्रोतले भन्यो ।
संविधानको धारा ११९ को उपधारा ३ मा नेपाल सरकारका अर्थमन्त्रीले उपधारा १ बमोजिमको राजस्व र व्ययको अनुमान प्रत्येक वर्षको जेठ महिनाको १५ गते संघीय संसद्मा पेस गर्नेछन् भन्ने उल्लेख छ । तर, सो दिन बजेट आउन नसके के गर्ने भन्ने विषयमा संविधानमा केही उल्लेख छैन ।
जिल्लामा किसानहरुले मकै र धान खे तीका लागि आवश्यक पर्ने अहिले सम्म तीन हजार टन बढी रासायनिक मल किसानहरुले सहकारीमार्पmत लगे का छन् । जिल्लामा रासायनिक मल वितर ण गर्ने कृषि सामग्री कम्पनी लिमिटे ड र साल्ट ट्रे डिङ कर्पो रे शन दाङ शाखाका अनुसार सहकारी संस् थाहरुले अहिले सम्म युरि या र डिएपी गरे र बर्खे खे तीका लागि तीन हजार दुई सय ७५ दशमलव सात प्रतिशत मल लगे का छन् । जसमा कृषि सामग्री कम्पनी लिमिटे डबाट दुई हजार एक सय २६ टन र साल्ट ट्रे डिङ कर्पो रे शनबाट एक हजार एक सय ४७ टन रासायनिक मल दाङसहित राप्तीका पहाडी जिल्लाहरुमा वितर ण गरि एको संस्थाहरुले बताएका छन् । सहकारी संस् थाको मागअनुसार मकै र धान खे तीका लागि जिल्लामा कृषि सामग्री कम्पनीले एक हजार तीन सय ३४ दशमलव पाँच टन युरि या, सात
सय ६६ दशमलव सात टन डिएपी र २५ दशमलव पाँच टन पो टास वितर ण गरे को कृषि सामग्री कम्पनी लिमिटे डका घो राही शाखा प्रमुख विष्णु के सीले जानकारी दिनुभयो ।
त्यस् तै ४४ दशमलव पाँच टन डिएपी, ७५ टन युरि या र ७७ टन पो टास मौ ज्दात र हे को के सीले बताउनुभयो । त्यसै गरी साल्ट टे «डिङ कर्पो रे शन दाङ शाखाले दाङसहित राप्तीका सल्यान, रो ल्पालगायतका जिल्लाहरुमा छ सय ३७ टन युरि या, चार सय ७५ टन डिएपी र ३७ टन पो टास वितर ण गरे को साल्ट ट्रे डिङ कर्पो रे शन लिमिटे डका दाङ शाखा प्रमुख आनन्द न्यौ पाने ले बताउनुभयो ।
त्यसै गरी सात सय ७२ टन डिएपी, चार सय सात टन युरि या र ४७ टन पो टास गो दाममा मौ ज्दात र हे को न्यौ पानले जानकारी दिनुभयो । गत वर्ष कृषि सामग्री कम्पनीबाट एक हजार आठ सय ९८ टन युरि या, एक हजार तीन सय टन डिएपी र ६० टन पो टास र साल्ट टे डिङ कर्पो रे शनले दाङसहित राप्तीका पाँच जिल्लामा दुई हजार टन डिएपी र दुई हजार आठ सय टन युरि या वितर ण गरे को थियो । जिल्लामा एक सय ७० वटा कृषि तथा उपभो क्ता सहकारी संस् थाहरु र हे को जिल्ला कृषि विकास कार्यालयले जनाएको छ । खे तीयो ग्य जमिनको प्लटिङसँगै रासायनिक मलको प्रयो ग कम गर्नुपर्ने सचे तना बढ्दै गएका कार ण पछिल्लो समय जिल्लामा रासायनिक मलको प्रयो गमा कमी हुँदै आएको बिक्री गर्ने संस् थाहरुले जनाएका छन् । समाचार नयाँ युगबोध दैनिकले छापेको छ ।
दाङ, बैशाख २० । दाङको घोराहीमा मापदण्ड बिपरित मासु पसलहरु सञ्चालन भैरहेका छन् । पशु वधशाला र मासु जाँच ऐन, २०५५ ले निर्धारण गरेको मापदण्ड बिपरित पसलहरु सञ्चालन भएको पाइएको हो । अस्वस्थ तथा गुणस्तरहिन मासुहरु बिक्रि बितरण भइरहदा पनि नियमन गर्ने निकायहरु यो विषयमा मौन छन् ।
घोराही उपमहानगरपालिकाको कार्यालयमा दर्ता भएका पशुबधशाला तथा मासु पसलहरुको संख्या ३६ छ । तीमध्ये कुनै पनि पसलहरुले ऐनले व्यवस्था गरे अनुसारको मापदण्ड पुरा गर्न सकेका छ्रैनन् । त्यसमध्य करिव करिव एक दर्जनको हाराहारीमा सञ्चालित राँगाको मासु पसलहरु झन् गुणस्तरहिन मासु बिक्रिबितरण गरिरहेको पाइएको छ । यसरी सर्वसाधारणहरुको स्वास्थ्य र हितका लागि ल्याइएको पशु वधशाला र मासु जाँच ऐन २०५५ अहिलेसम्म पनि लागु हुन सकेको छैन । वधका लागि छनौट गरिने पशुदेखि त्यसको वध प्रक्रिया र बिक्रिबितरणका लागि अपनाउनु पर्ने होसियारी कुनै पनि परिपालना हुन सकेको छैन ।
ऐनले कम्तीमा वध गर्ने पशुको स्वास्थ्य अवस्था र मासुको गुणस्तरको मापन गर्नका लागि जाँच गर्नुपर्ने व्यवस्था गरेको छ । पशु वध गर्नु अघि जाँच गरिएको पशु रोगी देखिएमा त्यस्तो पशु वध गर्न पाइदैन । त्यस्तै सन्तान उत्पादन गर्ने क्षमताको पशु समेत वध गर्न नपाइने व्यवस्थामा उल्लेख छ । तर, घोराहीमा साना पाडापाडीदेखि दुब्लाएर मर्न लागेका राँगाहरु समेत खुलेआम पशु वध गर्ने गरेका छन् । पशु रोगी छ या त्यसको मासु गुणस्तर छ छैन भन्ने बारेमा जाँच गर्ने गरेका छैनन् । सर्वसाधारणहरुको स्वास्थ्यसँग प्रत्यक्ष सम्बन्ध रहेको मासु फेन्सी कपडाहरु जस्तै बाहिरै देखिने गरी झुण्ड्याएर राख्ने गरिन्छ । मासुको गुणस्तर कायम रहने गरी त्यसलाई सुरक्षित राख्नुपर्नेमा सडकको धुलो र झिंगा भन्किने गरी झुड्याएर राख्ने गरिएको छ । पशु वध गर्ने स्थानको समेत आवश्यक सफाई नहुने गरेको छ ।
मासु भन्नाले गाई, गोरु, साँढे बाहेक भाले जातको खसी बनाइएको वा नबनाइएको बोका, भेडा, च्याङग्रा, सुंगुर, बंगुर, बँदेल, राँगो, खरायो वा मासुका लागि योग्य देखिएको भैंसी, बाख्रा, पोथी जातको भेंडा, च्याङ्ग्रा, सुंगुर, बंगुर, बँदेल वा खरायोलाई ऐनले पशुको परिभाषाभित्र समावेश गरेको छ । त्यस्तै भाले वा पोथी जातको कुखुरा, हाँस, परेवा वा मासुको प्रयोजनका लागि पालिएको अन्य पशुपंक्षी समेतलाई पशुअन्तर्गत नै राखिएको छ । ऐनले मासु भन्नाले मानिसले खान योग्य पशुको मासुलाई संकेत गरेको छ ।
ऐन बमोजिम इजाजतपत्र नलिई पशु वधशाला स्थापना गर्न वा मासु विक्रेताको काम गर्न पाउने छैन । तर, घोराहीमा केहि पसलहरु अझै दर्ताको प्रक्रियामा रहेको पशु सेवा कार्यालय दाङले बताएको छ । पटक पटक भएका अनुगमनका कारण केहि पसलहरु दर्ता प्रक्रियामा आएको बताउँदै पशु सेवा कार्यालयका प्रमुख चन्द्रबहादुर रानाले आफ्नो कार्यालयको प्राविधिक सहयोग बाहेक अन्य व्यवस्था मिलाउने जिम्मेवारी उपमहानगरपालिकाको रहेको बताउनुभयो । अनुगमनले गर्दा केहि पसलहरुले व्यवस्थित गर्न थालेको पशु विकास अधिकृत डा. रमेश नेपालीले जानकारी दिनुभयो । तर, सर्वसाधारणहरले महसुस गर्ने गरी कुनै पनि सुधार भएको देखिएको छैन । ऐनमा भएको नियम उल्लंघन गर्ने व्यक्तिलाई पहिलो पटक पाँच हजार रुपैयाँदेखि बीस हजार रुपैयाँसम्म जरिवाना वा तीन महिनासम्म कैद वा दुवै सजाय हुनेछ । तर, ऐनमा भएको व्यवस्था पालना नगरेकै कारण कारबाहीमा पर्ने व्यवसायीको कुनै तथ्याङ्क छैन ।
सुशील बस्नेत,
दाङ, बैशाख १९ । माटाको भाडा परम्परागत रुपमा बनाई जीवन निर्वाह गर्दै आएका कुमाल समुदायहरु कलात्मक बनाई व्यवसायीक बन्न लागेका छन् । तुलसीपुर बजार नजिकैको पर्सेनी गाउँमा बस्दै आएका उनीहरुले माटोको भाडालाई कलात्मक बनाउन जुटेको पर्सेनी कुमाल गाउँका प्रेम कुमालले बताउनुभयो ।
कुमालका अनुसार परम्परागत रुपमा बनाउँदै आएका भाडाहरु कम बिक्री हुने र बनाउँदा झन्झटिलो भएकाले पनि उनीहरुले बैकल्पिक व्यवसाय उन्मुख हँुदै थिए । बाजेबराजुले गर्दै आएको माटाको भाडा बनाउने सीपप्रति युवायुवतीको भने कुनै पनि चासो थिएन । उनीहरुले व्यवसायीक तरकारी खेती तथा कृषि पेशा, पसल, रिक्सा सञ्चालनलगायतका बैकल्पीक पेशा अगाल्न सुरु गरेका थिए । तर, गरिबी निवारणलगायत केही अन्तर्राष्ट्रिय संघ संस्थाहरुले उनीहरुको परम्परागत पेशालाई कलात्मक बनाउने र वजारीकरण गराउन सके अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा समेत दाङको माटोले बनाएको भाडाले राम्रो मूल्य पाउन सक्ने गरी प्रोत्साहित गरेपछि उनीहरु पुनः पुरानै पेशामा फर्केका हुन् ।
पर्सेनीको कुमाल गाउँमा मात्र ६० घरधुरी कुमाल बस्ती छ, भने आधा भन्दा बढी घरपरिवारले माटोको भाडाको काम गर्दै आएका छन् । चिम्ट्याइलो माटो भाडा बनाउँदा आवश्यक पर्ने भएकाले पनि भनेको जस्तो माटो नै नपाउने, बनाएका माटाको भाडालाई पकाउन दाउरा नपाइने र बजारको पनि व्यवस्था हुन नसक्दा निरास भएका कुमाल समुदायका पौढ मात्र होइन युवायुवती समेत यो पेशातर्फ हौसिएका छन् ।
उनीहरुले थारु समुदायले पूजा गर्ने माटाको कलात्मक सानो साइजको घोडालाई २ सय ५० रुपैया, पानी खाने घैंटालाई २ सय, करुवालाई २५ रुपैया, मदिरा बनाउन प्रयोग गरिने पैनीलाई ५ सयदेखि १ हजार सम्म, दियो बाल्ने पालालाई ५ रुपैया, गमला सानोलाई ६० रुपैया र कलात्मक गमलालाई १५ सयसम्म प्रतिगोटा, मकै भुट्ने हाडीलाई एक सय, फुलदानी सानोलाई ५०, पानी खाने सुरहीलाई २ सयसम्म बिक्रि गर्ने गरेका छन् ।
कुमालका अनुसार परम्परागत रुपमा बनाउँदै आएका भाडाहरु कम बिक्री हुने र बनाउँदा झन्झटिलो भएकाले पनि उनीहरुले बैकल्पिक व्यवसाय उन्मुख हँुदै थिए । बाजेबराजुले गर्दै आएको माटाको भाडा बनाउने सीपप्रति युवायुवतीको भने कुनै पनि चासो थिएन । उनीहरुले व्यवसायीक तरकारी खेती तथा कृषि पेशा, पसल, रिक्सा सञ्चालनलगायतका बैकल्पीक पेशा अगाल्न सुरु गरेका थिए । तर, गरिबी निवारणलगायत केही अन्तर्राष्ट्रिय संघ संस्थाहरुले उनीहरुको परम्परागत पेशालाई कलात्मक बनाउने र वजारीकरण गराउन सके अन्तर्राष्ट्रिय बजारमा समेत दाङको माटोले बनाएको भाडाले राम्रो मूल्य पाउन सक्ने गरी प्रोत्साहित गरेपछि उनीहरु पुनः पुरानै पेशामा फर्केका हुन् ।
पर्सेनीको कुमाल गाउँमा मात्र ६० घरधुरी कुमाल बस्ती छ, भने आधा भन्दा बढी घरपरिवारले माटोको भाडाको काम गर्दै आएका छन् । चिम्ट्याइलो माटो भाडा बनाउँदा आवश्यक पर्ने भएकाले पनि भनेको जस्तो माटो नै नपाउने, बनाएका माटाको भाडालाई पकाउन दाउरा नपाइने र बजारको पनि व्यवस्था हुन नसक्दा निरास भएका कुमाल समुदायका पौढ मात्र होइन युवायुवती समेत यो पेशातर्फ हौसिएका छन् ।
उनीहरुले थारु समुदायले पूजा गर्ने माटाको कलात्मक सानो साइजको घोडालाई २ सय ५० रुपैया, पानी खाने घैंटालाई २ सय, करुवालाई २५ रुपैया, मदिरा बनाउन प्रयोग गरिने पैनीलाई ५ सयदेखि १ हजार सम्म, दियो बाल्ने पालालाई ५ रुपैया, गमला सानोलाई ६० रुपैया र कलात्मक गमलालाई १५ सयसम्म प्रतिगोटा, मकै भुट्ने हाडीलाई एक सय, फुलदानी सानोलाई ५०, पानी खाने सुरहीलाई २ सयसम्म बिक्रि गर्ने गरेका छन् ।
४० वर्षका पुन नयाँ जीवनको शुरुआत भएको महसूस गर्न थालेका छन् । कम लगानी र परिश्रमवाट राम्रो फाइदा हुने भएपछि उनले घरमै च्याउखेती गरेका छन् । च्याउ खेती गर्न थालेपछि नै उनको परिचय फेरिएको हो । अहिले च्याउखेतीबाटै उनको झण्डै मासिक ४५ हजार रुपैयाँ आम्दानी हुने गरेको छ ।
उनको घरको कोठा गोब्रे, कन्या जातको च्याउले भरिएको छ । साधारण लेखपढ गरेका उनले जङ्गलमा पाइने च्याउ त देखेका थिए । तर, घरमा पनि च्याउ उत्पादन गर्न सकिन्छ भन्ने उनलाई थाहा थिएन । ६ महीनाअघि उपचारका क्रममा काठमाडौं गएको बेला बजारमा च्याउ देखेपछि उनले त्यसका बारेमा बुझेपछि च्याउको व्यावसायिक खेती गरेका हुन् ।
पहिले मजदूरी गरेर परिवार पाल्ने उनले आजकाल च्याउबाटै घरको सम्पूर्ण खर्च टार्न थालेका छन् । उनको पूरै दिन च्याउको हेरचाहमा बित्छ । बिहानै च्याउ बेच्न आठबिसकोटको राडी वजारमा पुग्ने उनले दैनिक २ हजार ५ सय रुपैयाबराबराको च्याउ विक्री गर्छन् । अहिले उक्त कमाइबाटै दुई छोरालाई काठमाडौंमा इञ्जिनीयरिङ र ओभरसियर विषयमा पढाइरहेका छन् ।
राडी वजारमा च्याउको मूल्य प्रतिकेजी रू. २ सय ५० रुपैयाँ छ । रोपेको १ महीनामै टिप्न योग्य हुने च्याउ विक्रीबाट उनले प्रतिकेजी १ सय २५ रुपैयाँसम्म कमाउने गरेका छन् । शुरूमा २ पोका च्याउको बीउवाट शुरू गरेका उनले अहिले ५० पोका च्याउको बीउ घरको ६ ओटा कोठाभरि राखेका छन् । उनी मागअनुसार च्याउ पु¥याउन नसकेको बताउँछन् ।
२५ देखि २७ डिग्रीको तापक्रम उपयुक्त मानिने च्याउ खेतीमा लाग्ने परालबाट बनेको कम्पोष्ट मल प्रयोग गरेर किसानले तरकारी खेतीसमेत गरेका छन् ।
प्रवीर ददेल/अभियान
दाङ, बैशाख १६ । दाङको होटल व्यवसायमा लगानी बढेको छ । केहि वर्ष यता होटल व्यवसायीहरुले यसक्षेत्रमा करोडांैको लगानी गर्न थालेका छन् । पछिल्लो समय दाङको सम्भावना चौतर्फि बढ्दै गएपछि एकपछि अर्को गर्दै ठूलो लगानीमा सुविधा सम्पन्न होटलहरु खुल्ने क्रम बढेको हो ।
अन्य उद्योगसँगै पर्यटकीय क्षेत्रसँग जोडिएको होटल क्षेत्रमा करोडांैको लगानी हुन थालेको छ । जिल्लामा एक करोड भन्दा माथि लगानी गरिएका प्रसस्त होटलहरु खुलेको र खुल्ने क्रममा रहेको दाङ देउखुुरी होटल व्यवसायी समितिका अध्यक्ष रुद्रबहादुुर डाँगीले जानकारी दिनुभयो । अहिले जिल्लामा ठूलो लगानीमा सञ्चालित सिटी प्लाजा, होटल भिङ्ग्रेली भिलेज, होटल थ्री स्टार, होटल हाइवेलगायतका होटलहरुमा करोडौं लगानी भएको छ । ‘दाङमा आवश्यकता अनुसार होटलहरु खुल्ने क्रम छ । यसलाई अझै बढाउन सके अझै राम्रो हुन्छ’, डाँगीले भन्नुभयो, ‘दाङमा अझै होटलको सम्भावना छ । अझै सुविधा सम्पन्न होटलहरु खुल्नुपर्छ ।’
अहिले जिल्लामा साना ठूला गरी पाँच सय बढि होटलहरु सञ्चालनमा छन् । आन्तरिक र बाह्य पर्यटनको विकास र प्रबद्र्धन गर्नका लागि पनि होटलहरुको जिल्लामा अझै आवश्यकताको महसुस गरिएको छ । निकट भविष्यमा दाङ राजनैतिक, आर्थिक र औद्योगिक क्षेत्रका रुपमा विकास हुने सम्भाबना भए पछि लगानीकर्ताहरु अहिले होटल व्यवसायमा काम गर्न खोजिरहेको देखिएको छ । सहरीकरण बढ्नु, दाङ जिल्ला मध्यपश्चिमकै केन्द्रका रुपमा हेरिनु, प्रादेशीक राजधानीका लागि चर्चामा आउनु, यहाँको विशाल उपत्यका र पर्यायवरणीय सुन्दरताका कारण पनि होटल व्यवसायमा लगानी गर्न धेरै व्यवसायीहरु ईच्छुक देखिएको दाङ देउखुुरी होटल व्यवसाय समितिका अध्यक्ष डाँगीले बताउनुभयो ।
बाहिरबाट आएर पनि लगानी गर्नेहरु बढेका छन् । सहरको कोलाहल भिडमा भन्दा पनि ग्रामिण क्षेत्र तर्फ, बन्यजन्तु, हरियाली, उच्च पहाडी स्थानमा रिसोर्ट बनाउन चाहने लगानीकर्ताहरु आउने गरेको समेत पाइएको छ । नेपालगञ्ज, पोखरा, बुटवल र काठमाडाँैबाट समेत दाङमा आएर होटलहरु सञ्चालन गर्न थालेको समितिले बताएको छ ।
टि थ्रि प्यालेस सञ्चालनमा
दाङको घोराहीमा अर्को होटल सञ्चालनमा आएको छ । करिव सवा करोडको लगानीमा टि थ्रि प्यालेस सञ्चालनमा आएको हो । लग्गा भाडामा लिएर सञ्चालन गरिएको होटलको भौतिक संरचना निर्माण सहित एक करोड १० लाख बढिको लगानीमा तिर्थ खनालले होटल सञ्चालनमा ल्याउनु भएको हो ।
फरक स्वादका सम्पूर्ण खाना आइटम चखाउने उद्देश्यले सञ्चालन गरिएको प्यालेसमा ठूला–ठूला सेमिनार, पार्टी, विवाहका लागि चाहिने भौतिक संरचनाहरु पनि निर्माण गरिएको छ । एउटा हल, बर्थ डे क्याविन, ७ वटा अन्य क्याविन, फ्यामिली रेष्टुरेन्ट, बारसहितको होटलमा बाहिरबाट कुक झिकाइएको होटल सञ्चालक खनालले जानकारी दिनुभयो । आफू पनि होटल म्यानेजमेन्ट अध्ययन र १२ वर्ष भन्दा बढि समयसम्म होटलमा काम गरेको अनुभवको आधारमा होटल सञ्चालन गरेको खनालले बताउनुभयो ।
साथै होटलको बिहीबार एक कार्यक्रको आयोजना गरी उद्घाटन समेत गरिएको छ । होटलको नेपाल उद्योग वाणिज्य महासंघका सदस्य ध्रुवराज श्रेष्ठ भारीले उद्घाटन गर्नुभएको हो । सञ्चालक रविलाल खनालको अध्यक्षता तथा भारीको प्रमख आतिथ्यता तथा दाङ जिल्ला उद्योग वाणिज्य संघका अध्यक्ष हेमराज बञ्जाडे र दाङ देउखुरी होटल व्यवसायी समितिका अध्यक्ष रुद्रबहादुर डाँगीको विशिष्ठ आतिथ्यतामा कार्यक्रम भएको हो । कार्यक्रममा नेपाल पत्रकार महासंघ दाङका सचिव भुपेन्द्रप्रकाश वली, पर्यटन पत्रकार संघका केन्द्रीय अध्यक्ष धनिराम शर्मालगायतले होटलको सफलताको शुभकामना दिनुभएको थियो । कार्यक्रमको सहजीकरण घनश्याम अधिकारीले गर्नुभएको थियो ।
माला–ईन र म्याजेष्टिक अन्तिम तयारीमा
घोराहीमा थप दुई वटा होटल सञ्चालनको अन्तिम तयारीमा छन् । घोराही उपमहानगरपालिकाको मेन रोडमा होटल माला–ईन र म्याजेष्टिक सञ्चालनको अन्तिम तयारीमा रहेका छन् । करिव ५ करोड रुपैयाँ लगानीमा सञ्चालनको तयारी गरिरहेको होटल म्याजेष्टिकमा १२ ओटा गेष्ट रूम छन् । यसलाई बढाएर केही समयभित्र ३२ बनाउने होटलले बताएको छ ।
नेपाली संस्कृतिलाई बढवा दिने उद्देश्यले स्थापना गरिएको होटलमा देश विदेशका खानाहरुको समेत व्यवस्था गरिएको छ, भने ठूला पार्टी, सेमिनारका लागि पनि हलहरुको व्यवस्था गरिएको होटल सञ्चालक वीर क्षेत्रीले जानकारी दिनुभयो । होटलको सुरक्षाका लागि सीसी क्यामरा जडान गरिएको उहाँको भनाई रहेको छ भने होटलमा दुई दर्जन बढी गाडी अट्ने पार्किङ रहेको छ । यस्तै करिव १० करोड लगानीमा ५१ बेड रुमको होटल लामा ईन पनि अहिले अन्तिम चरणमा छ । यो होटल अहिलेसम्मकै सबै भन्दा बढि क्षमताको होटलका रुपमा हेरिएको छ ।
होटलका लागि पाँच कठ्ठा क्षेत्रफलमा साढे ६ तलाको भवन निर्माण भइसकेको छ । ३५ जनालाई प्रत्यक्ष रोजगारी दिने, होटलमा नर्मल, डिलक्स र स्विट्स बेडरुम भएको, स्थानीय उत्पादनलाई खानाका रुपमा प्रयोग गर्ने, दुई बढि मानिसहरु अट्न सक्ने ४ वटा मिटिङ हल भएको होटल आगामी असोज महिनाभित्र सञ्चालनमा आउने होटल सञ्चालक ओविन्द्रबहादुर महराले जानकारी दिनुभयो ।
